سوال :

به نام يگانه لايق پرستش

با سلام

سال‌هاست كه هميشه در تعيين روزهاي ابتدا و انتهاي ماه مبارك رمضان به مشكلات زيادي برخورده‌ايم ! در عصر كنوني علم به نقطه اوج پيشرفت ، مخصوصاً در علم نجوم رسيده است ، به طوري كه دانشمندان علم نجوم چه در داخل كشور و چه در خارج كشور به راحتي و با دقت بسيار بالا مي توانند علاوه بر روز ، ساعت ، دقيقه و حتي ثانيه آشكار شدن ماه و يا كامل شدن آن را محاسبه كنند . چرا ما هنوز بايد از روش هاي 1400 سال پيش استفاده كنيم ؟! آيا چشمان ما دقيق تر از تلسكوپ هاي غول پيكر دنيا و محاسبات دانشمندان نجوم عصر كنوني هستند ؟! چرا كشورهاي مسلمان بايد در چندين و چند روز مختلف عيد فطر داشته باشند ؟! مگر كشور ايران با عراق يا پاكستان و يا ساير كشورهاي همجوار و نزديك و دور ما چند ساعت اختلاف دارد ؟! مطمئناَ به 3 يا 4 ساعت هم نمي رسد چه برسد به يك روز كامل كه معادل 24 ساعت است ! و يا حتي 2 روز اختلاف كه بارها ديده‌ايم !! بعضي كشورها بر اساس تقويم و محاسبات خود روز عيد فطر را به طور دقيق و واضح از چندين روز قبل مشخص مي كنند ولي ساير كشورهاي مسلمان از جمله ايران اين كار را به دقيقه 90 موكول مي كنند ! لطفاً به چرايي اين سوال يك جواب روشن و منطقي بدهيد .

با تشكر

جواب از دفتر آية الله العظمي صانعي :

بسمه تعالی

به طور کلی اوّل ماه با رؤيت خود انسان، با چشم غير مسلح و يا مسلح، همانند دوربين هاي دوچشمي متعارف و يا شهادت دو عادل به رؤيت هلال (در صورتي كه در صفات هلال متفق باشند) و يا آنكه يقين و اطمينان به رؤيت ديگران حاصل شود، ثابت مي شود. و ناگفته نماند كه اگر با محاسبات علمي دقيق، كسي اطمينان پيدا كند كه ماه قابل رؤيت مي باشد ليكن مثل غبار و ابر و غير آنها مانع رؤيت شده باشند بايد به اطمينانش عمل كند و در حكم رؤيت هلال است؛ و ناگفته نماند که اگر در شهري اول ماه ثابت شود، در شهرهاي ديگر ـ چه دور باشند چه نزديك چه در افق متحد باشند يا نه ـ نيز ثابت مي شود، در صورتي كه در شب مشترك باشند، ولو اينكه اختلاف به مقدار سه ساعت داشته باشند

جواب از دفتر آية الله العظمي فاضل لنكراني :

بسمه تعالي

سلام عليکم

اگر ماه در جائي از عالم ديده شود و ثابت شود که ديده شده است براي مناطق ديگري که در شب ولو به مقدار کم با هم مشترک باشند هم حجت است، لکن بايد ثابت شود که ديده شده در صورتيکه درکشورهاي ديگر مثل عربستان وپاکستان و امثال آنها دقت زيادي در اين مطلب نمي کنند و قول آنها براي ما حجت شرعي نيست

حتي از نظر علم نجوم، نيز مسأله هلال مسأله اي حل نشده به حساب مي‌آيد، ومنجمان نيز در رؤيت هلال به صورت قطعي نمي توانند نظر دهند و خود آنان بر اين مطلب اعتراف دارند. گرچه در علم نجوم نسبت به بسياري از مسائل آنان ما هم با نظر شما موافق هستيم که مثلا خسوف و کسوف را دقيق پيش بيني مي کنند، اما مسئله روئيت هلال امري است جداگانه که بستگي به شرائط جوي و غبار موجود در جو دارد که به هيچوجه از نظر علمي قابل تعيين و تنظيم نيست. از اين نظر قول علماي نجوم در مورد روئيت هلال براي خود آنان هم اطمينان آور نيست تا چه رسد به اينکه براي مرجع تقليد اطمينان بياورد، لذابين رويت هلال و مسئله خسوف و كسوف فرق است .

و اما در مسئله اول ما دنبال ادا تکليف هستيم، وآنچه ما تکليف داريم اينست که هلال ماه بايد ثابت شود و شارع مقدس راه اثبات آن را براي ما بيان نموده است: از جمله اينکه يا خود ما ببينيم يا جمعي که از گفته‌اي آنها اطمينان به رويت هلال حاصل شود بگويند هلال ماه را ديديم يا دو شاهد با خصوصيات که در رساله بيان شده است شهادت به رويت هلال بدهند. اما در بقيه مواردي که ظن و گمان پيدا مي شود نمي توانيم عمل کنيم ، مگر آنکه يقين به رويت هلال حاصل شود. بنابراين، اول ماه با پيشگوئى منجمين ثابت نمى شود، ولى اگر انسان از گفته آنان يقين پيدا كند بايد به آن عمل نمايد. البته اين اختلاف تنها مربوط به جمهوري اسلامي ايران نيست بلکه کشورهاي ديگر نيز با هم اختلاف دارند وبعضي از کشورها با جمهوري اسلامي ايران هماهنگ مي گردند.

بخش پاسخ به سؤالات

دفاتر مراجع زير تاكنون هيچ جوابي به اين سوال ندادند!

آیت الله العظمی نوري همداني

آیت الله العظمی مكارم شيرازي

آیت الله العظمی صافي گلپايگاني

من تصميم دارم بخشي به نام استفتاء از مراجع را به اين وبلاگ اضافه كنم و جواب مراجع را به سوالات شرعي جالب كه شخصاً از طريق اينترنت ارسال نموده ام را براي شما دوستان عيناً بازگو كنم تا شما نيز اين جواب ها را خوانده و نظرات خود را در اين رابطه در بخش نظرات قرار دهيد . اكثر سوالات را براي 9 مرجع تقليد ارسال نموده ام . در زير به ترتيب اولويت پاسخ هاي داده شده ، جواب ها را مي خوانيم .

سوال :

به نام يگانه لايق پرستش 

با سلام

در كتاب ها بارها و بارها خوانده ايم زكات بر ۹ چيز واجب است :

گندم ، جو ، خرما ، كشمش ،‌طلا ، نقره ، شتر ، گاو ، گوسفند

مي خواهم بدانم در زمان هاي قديم يعني حدود 1400 سال پيش غذاي اصلي مردم چه بوده است ؟ به چه كسي سرمايه دار گفته مي شد ؟ آيا غذاي اصلي مردم آن زمان يعني قشر اكثريت نان جو ، نان گندم  ، خرما و كشمش نبود ؟ مگر داشتن شتر ، گاو و گوسفند زياد سرمايه به حساب نمي آمد و به كسي كه اين چيزها را زياد داشت سرمايه دار نمي گفتند ؟ مگر آن زمان به غير از اين موارد به علاوه طلا و نقره كالاي با ارزش آنچناني ديگري هم وجود داشت ؟ چرا حضرت علي (ع) در زمان خلافتش اسب را نيز جزء زكات به حساب آورد ؟ مگر فاصله دوران پيامبر اكرم (ص) و خلافت امام علي (ع) چند سال بود ؟ آيا اين به خاطر اين مسئله نبود كه در آن زمان اسب نيز جزء موارد سرمايه به حساب مي آمد ؟ در كتاب ها خوانده ايم مرجع تقليد بايد زنده باشد . چرا ؟ مگر اين نيست كه مرجع تقليد بتواند بر پايه اسلام و اصول اوليه احكام قوانين را با زمانه به روز كند ؟ من نمي گويم زكات را حذف كنيم ، خير . من مي گويم در زمان ما يعني حدود 1400 سال بعد از آن دوره آيا هنوز غذاي مردم ما نان جو ، كشمش و خرماست ؟! آيا كالاهاي سرمايه اي امروزه هنوز گاو و گوسفند و شتر است ؟! آيا كسي كه امروزه برج هاي آنچناني دارد يا ماشين آنچناني يا موارد ديگر كه امروزه سرمايه تلقي مي شوند ، دارد ، نبايد زكات بپردازد ولي يك روستايي با داشتن چند گوسفند يا گاو و يا شتر مي بايست زكات بپردازد ؟! آيا اين در دنياي امروزي منطقي است ؟ چرا مراجع تقليد نبايد اين موارد را در رساله هاي خود مد نظر قرار دهند ؟! چرا شما به غير از اين موارد نه گانه هيچ موردي را بر اساس زمانه اضافه نمي كنيد ؟ لطفاً جواب اين سوال آخر را خيلي روشن و شفاف براي اينجانب توضيح دهيد .

منتظر جواب شما هستم .

جواب از آية الله العظمي فاضل لنکراني :

بسمه تعالي

سلام عليکم

وجوب زکات بر موارد نه گانه از احکام تعبدي است و مجتهد نمي تواند تغيير در آنها ايجاد نمايد،

براساس بعضي از روايات، پيامبر اکبر(ص) زکات برغير از اين 9 مورد را عفو فرموده است و
وجهي ندارد که آنچه پيامبر عفو کرده‌اند ما بر خود لازم بدانيم ، و حضرت علي عليه السلام هم که در زمان خاص دستور فرمودند که براي اسب نيز زکات بدهند، حضرت علي عليه اللام نيز معصوم بودند و اين اختيار را داشتند که در موارد خاصي حکم زکات يا خمس را واجب کند، همان طوري که پيامبر از جانب خداوند اين اختيار را داشتند که حکم زکات در غير از 9 مورد را بر امت خود عفو کند، و لکن مراجع اين اختيار را ندارند که حکم را تغيير بدهد. بلکه وظيفه مراجع استنباط احکام از ادله يعني آيات وروايات مي‌باشد نه تغيير احکام.

البته زکات دادن از بقيه سرمايه مخصوصا سرمايه تجارت مستحب است نه واجب و اين به جهت تسهيل امر بربندگان مي باشد .

بخش پاسخ به سؤالات